همه‌گیری خاموش: چطور یک بیماری مرموز کلیوی، جان هزاران مرد جوان را می‌گیرد_باماها

کل فرآیند جواب بدن به گرما، یک سمفونی فیزیولوژیک زیاد دقیق و هماهنگ است که جای اندکی برای اشتباه باقی می‌گذارد؛ دکتر «کاترینا جودیس»، پزشک اورژانس در دانشگاه هاروارد در بوستون، ماساچوست این چنین باوری دارد. او توضیح می‌دهد: «کلیه‌ها صدمه‌پذیرتر از دیگر اندام‌ها می باشند. آن‌ها تقاضای متابولیک زیاد بالایی دارند، به این علت حتی تغییرات جزئی در جریان خون می‌تواند صدمه‌زننده باشد.»

افرادی که در ساخت‌وساز و کشاورزی کار می‌کنند، تنها به علت قرار گرفتن زیر آفتاب دچار گرمازدگی نمی‌شوند، بلکه در میانه کار فیزیکی نیز گرمای بسیاری تشکیل می‌کنند. جودیس می‌گوید: «تعریق زیاد می‌تواند علتبشود که آن‌ها در آخر روز کاری دچار کم‌آبی خطرناکی شوند، حتی اگر به‌طور طبیعی آب بنوشند.»

پیش‌تر فکر بر این می بود که کلیه‌ها، جز در موارد شدید، می‌توانند بعد از تنش گرمایی به شدت بازیابی شوند و آسیبی دراز زمان نبینند. اما ظهور CKDu مشخص می کند که صدمه‌های کوچک و تکرارشونده، حتی آن‌هایی که تبدیل مراجعه بیمار به بیمارستان نمی‌شوند، می‌توانند در طول زمان روی هم انباشته شوند. جودیس می‌گوید: «هنگامی این صدمه‌های کوچک با دیگر عوامل ترکیب و تحکیم شوند، می‌توانند به نارسایی کلیوی در مرحله نهایی منجر شوند.»

او اضافه می‌کند: «شما هر روز دچار یک صدمه‌دیدگی حاد کلیوی می‌شوید. سپس به نقطه‌ای می‌رسید که سلول‌ها دیگر نمی توانند به‌طور کامل بهبود یابند.»

مثالبرداری‌ها (بیوپسی‌ها) از افراد مبتلا به CKDu صدمه به قسمت خاصی از کلیه به نام «لوله‌های کلیوی» (tubules) را مشخص می کند؛ این قسمت‌ها مسئول بازجذب آب و دیگر مواد سودمند به درون خون می باشند.

به حرف های دکتر «زکری شلیدر»، فیزیولوژیست دانشگاه ایندیانا در بلومینگتون، مشکل این است که چطور بتوان این صدمه را پیش از کم شدن شدید کارکرد کلیه تشخیص داد. آزمایش‌های معمول تنها وقتی مشکل را نشان خواهند داد که سطح ماده زائدی به نام کراتینین در خون بالا می‌رود و پروتئین در ادرار مشاهده می‌بشود.

نزدیک به چند سال پیش، شلیدر تصمیم گرفت به‌جستوجو علائم اولیه استرس و صدمه باشد که احتمالا پیش از کم شدن قابل تشخیص کارکرد کلیه ظاهر شوند. در یکی از مطالعات روی کارگران نیشکر در نیکاراگوئه، شلیدر و همکارانش دریافتند که شاخص‌های صدمه لوله‌های کلیوی با افزایش سطح کراتینین در طول فصل برداشت، تحول می‌کنند. در مطالعه فرد دیگر که توسط برخی از همین پژوهشگران انجام شد، مشاهده شد که افزایش تعداد گلبول‌های سفید در ادرار (نشانگر التهاب) و افت سطح هموگلوبین در گلبول‌های قرمز (که تشکیل آن وابسته به هورمون اریتروپویتین ترشح شده از کلیه‌ها است) می‌تواند کم شدن کارکرد کلیوی را در طول فصل برداشت پیش‌بینی کند.

شلیدر می‌گوید: «هرچه افراد زیاد تر در معرض گرما قرار می‌گرفتند و زیاد تر دچار کم‌آبی می‌شدند، این علائم هم زیاد تر می‌شدند.»

او پافشاری می‌کند که «نشانگرهای زیستی‌ای وجود دارند که به‌راحتی قابل اندازه‌گیری‌اند و حتی پیش از آن‌که نشانگرهای رایج صدمه کلیوی همانند کراتینین ظاهر شوند، قابل شناسایی می باشند.»

شلیدر اضافه می‌کند: «و فقط کلیه نیست که تحت تأثیر قرار می‌گیرد؛ بلکه کل بدن تحول می‌کند. تنش گرمایی علتالتهاب سیستماتیک می‌بشود و CKDu به‌گمان زیاد ترکیبی است از آنچه درون کلیه‌ها رخ می‌دهد و آنچه در کل بدن در جریان است.»

پژوهش‌های تیم شلیدر و دیگران نشان داده‌اند که صدمه کلیوی می‌تواند زیاد سریع تر از آنچه قبلاً فکر می‌شد انباشته بشود.

دکتر «مادلین اسکمِل»، دانشمند حوزه سلامت محیطی از دانشگاه بوستون در ماساچوست، که CKDu را مطالعه می‌کند، می‌گوید: «این یافته‌ها زیاد از آن چیزهایی که به‌صورت شفاهی از مردم می‌شنیدیم را قبول کرد. مردم از جوانی اغاز به کار می‌کنند، سالم می باشند، کارکرد کلیوی خوبی دارند و سپس یک دفعه به مرحله چهار بیماری کلیوی می‌رسند و به‌زودی به دیالیز نیاز خواهند داشت.»

دکتر «لورا سانچز-لوسادا»، فیزیولوژیست در مؤسسه ملی قلب‌شناسی «ایگناسیو چاوز» در مکزیکوسیتی، بازدید می‌کند که چطور عواملی همانند نوشیدن نوشیدنی‌های شیرین‌شده با فروکتوز و مصرف داروهای ضدالتهاب همانند ایبوپروفن می‌توانند روال صدمه کلیوی در CKDu را تسریع کنند. تعداد بسیاری از کارگران کشاورزی در آمریکای مرکزی در میانه کار به آب آشامیدنی سالم و کافی دسترسی ندارند و به‌جای آن، از نوشابه‌ها و نوشیدنی‌های ورزشی برای فراهم مایعات منفعت گیری می‌کنند. قندهای حاضر در این نوشیدنی‌ها در مقادیر کم می‌توانند انرژی فراهم کنند و جذب الکترولیت‌ها را تسهیل نمایند. اما مصرف مقادیر زیاد فروکتوز می‌تواند زمان متابولیسم در سلول‌های کلیوی، عکس العمل التهابی تشکیل کند.

در همین حال، پژوهشگران هم چنان در حال بازدید عوامل دیگر مؤثر در CKDu می باشند. در منطقه بایو لمپا، دانشمندان از همان ابتدا این نوشته را نقل کردند که آفت‌کش‌ها و فلزات سنگین طبیعی امکان پذیر یکی از عوامل بیماری باشند؛ این فرضیه‌ها هم چنان در دست بازدید‌اند. مطالعات زیاد تر در سری‌لانکا، که بیشتر از دو دهه است مورد مطالعه قرار گرفته، مشخص می کند که قرار گرفتن در معرض آفت‌کش‌هایی همانند «گلیفوسات»، خطر بیماری کلیوی را افزایش می‌دهد. مطالعات روی جوندگان هم نشان داده که گلیفوسات برای کلیه‌ها سمی است و زیان دارد. آب‌های زیرزمینی غنی از مواد معدنی در قسمت‌هایی از سری‌لانکا، علتکند شدن تجزیه طبیعی آفت‌کش‌ها خواهد شد، در نتیجه آن‌ها زمان طویل‌تری در منبع های آب آشامیدنی باقی می‌همانند.

دکتر «آنا استراسما»، نفرولوژیست در دانشگاه دوک در کارولینای شمالی، می‌گوید که CKDu امکان پذیر یک بیماری واحد نباشد، بلکه مجموعه‌ای از بیماری‌های شبیه با علل مقداری متفاوت باشد.

در نپال، اپیدمیولوژیست‌ها نرخ بالایی از نارسایی کلیوی را در مردانی که در مالزی و خاورمیانه کار کرده‌اند یافته‌اند؛ افرادی که زیاد تر در مشاغل یدی همانند ساخت‌وساز و میدان ها نفتی به‌کار گرفته شده‌اند و در معرض گرمای شدید و سموم احتمالی قرار گرفته‌اند. دانشمندان دیگر نیز در حال بازدید می باشند که آیا CKDu در نقاط فرد دیگر نیز وجود دارد یا خیر. در نیمه دوم امسال، استراسما و تیمش در دانشگاه دوک، غربالگری کشاورزان و دیگر کارگران در کنیا را برای یافتن موارد احتمالی اغاز خواهند کرد. این چنین، پژوهشگران در ایالات متحده نشانه‌هایی یافته‌اند که CKDu امکان پذیر در بین کارگران کشاورزی در کالیفرنیا هم دیده بشود. در ماه مارس، استراسما و تیمی از دانشمندان مواردی از CKDu را در کلینیک‌های دیالیز در هوستون، تگزاس، ثبت کردند.

زمان‌ها است که اشکار شده گرما می‌تواند کشنده باشد، اما تا پیش از این فکر می‌شد که مرگ ناشی از گرما نادر یا فقط مربوط به رویدادهای دمایی شدید است. «دنیل وِچلیو» می‌گوید: «تحقیقات بسیاری درمورد حداکثر گرمایی که انسان می‌تواند تحمل کند وجود دارد. اما گرما، زیاد پیش از رسیدن به این اغاز‌ها، انسان را می‌کشد.»

ترکیب سختی بدنی، کم‌آبی و رطوبت، به‌علاوه عواملی چون سن، اندازه بدن، سازگاری با آب‌وهوای محلی و تفاوت‌های فیزیولوژیکی دیگر، علتمی‌بشود که اغاز تحمل گرما برای هر فرد متفاوت و بعضی اوقات پایین‌تر از حد فکر باشد. وچلیو می‌گوید که قرار گرفتن طویل‌زمان در معرض گرمای زیاد، می‌تواند خطر ابتلا به بیماری یا حتی تشکیل آن را افزایش دهد.

افزایش موارد CKDu سیستم سلامت السالوادور را از جواب‌گویی ناتوان کرده است. در شهر سن پدرو در منطقه بایو لمپا، تنها یک مرکز کوچک دیالیز وجود دارد که آن‌قدر تقاضا در آنجا بالاست که بیماران فقط می‌توانند دو بار در هفته دیالیز شوند (در حالی‌که حد استاندارد سه بار در هفته است). دکتر لویوا می‌گوید که اوضاع در بیمارستان ملی روسالس نیز شبیه است.

به حرف های دکتر خارکین، در هر لحظه فقط ۵ جای دیالیز برای هر ۱٬۰۰۰ نفر نیازمند در دسترس است. افرادی که در نوبت می باشند، فقط وقتی می‌توانند نوبت بگیرند که یکی از بیماران قبلی فوت کند.

همین قضیه، کوششهای پیشگیرانه‌ی دکتر خارکین و گارسیا-ترابانینو را حیاتی‌تر می‌کند. افرادی که کلیه‌هایشان در اغاز نارسایی است اما تا این مدت به‌طور کامل از کار نیفتاده‌اند، می‌توانند از کنترل سختی خون و دیابت (در صورت وجود)، تحول رژیم غذایی و در صورت امکان، تحول شغل، منفعت‌مند شوند.

در همکاری با سازمان‌های غیردولتی محلی، دکتر خارکین در تلاش است تا آزمایش‌های منظم سلامت را برای اعضای جامعه فراهم کند. گرچه این آزمایش‌ها به‌طور خاص به‌جستوجو نشانگرهای زیستی CKDu نیستند، اما می‌توانند کم شدن کارکرد کلیه را پیش از رسیدن به مرحله نیاز به دیالیز، شناسایی کنند. در واقع، نتیجه‌ی یکی از همین آزمایش‌ها می بود که اسکار را به کلینیک «AGDYSA» در منطقه تی‌را بلانکا کشاند تا برای بازدید زیاد تر نزد خارکین برود.

در اتاق انتظار، همسر اسکار با انگشت شست خود، آرام‌آرام گره‌های انگشت او را نوازش می‌کرد و زیر لب به او دل‌گرمی می‌داد. نگرانی اسکار فقط درمورد‌ی سلامت خودش نبوده است، بلکه درمورد‌ی آینده‌ی خانواده‌اش هم می بود. بدون درآمد او، خانواده چطور دوام می‌آورد؟ آیا باید گاو و خوک و مرغ‌هایشان را بفروشند تا بتوانند سقفی بالای سر داشته باشند و هزینه‌های دیالیز را پرداخت کنند؟

اما برای اسکار، خبر خوبی در راه می بود: خارکین به او او گفت که گرچه به بیماری کلیوی مبتلاست، اما حالت بیماری‌اش خفیف است. بدن اسکار با شنیدن این خبر از شدت اضطراب شل شد. او به دیالیز نیاز نداشت، فعلا نه، و اگر مواظب باشد، احتمالا هیچ‌زمان. او می‌توانست به کار کردن ادامه دهد، اما باید راه‌هایی اشکار می‌کرد تا در طول روز آب بیشتری بنوشد و هر زمان ممکن می بود استراحت کند و به سایه پناه ببرد. خارکین او گفت: «این نوشته مرگ و زندگی است.»

اسکار با شدت سرش را به نشانه‌ی قبول تکان داد. تا آخر ویزیت، لبخند از لبش نیفتاد. او برای شکرگذاری، آرام زیر لب او گفت: «.Gracias a Dios»