اگر روی مریخ حیات اشکار کنیم، چه بر سر پارادوکس فرمی می‌آید؟_باماها

ماه قبل، ناسا نشستی خبری برگزار کرد تا تیم مریخ‌نورد پرسویرنس اعلامیه‌ای شوق‌انگیز بدهد: «کشف آشکار‌ترین نشانه از حیات که تا بحال در مریخ یافته‌ایم». تجزیه‌وتحلیل‌های زیاد تر روی این نشانه‌های زیستی بالقوه ادامه دارد تا توضیحات غیرزیستی رد شوند؛ اما تا آن زمان، زمان بسیاری برای گمان و گمان درمورد‌ی معنی این چنین کشفی وجود دارد.

کشف حیات فرازمینی روی مریخ، علاوه‌بر این که به ما درمورد چگونگی پیدایش و تکامل حیات در سیاره‌های دیگر می‌گوید، می‌تواند سرنخ‌هایی مورد قیمت درمورد‌ی حالت حیات در کل کیهان اراعه دهد. یکی از معماهایی که این چنین کشفی امکان پذیر روشن کند، «پارادوکس فرمی» است؛ همان سوال قدیمی: «بعد بقیه کجا می باشند؟» و حتی این که آیا بشر توان ادامه بقا و تبدیل‌شدن به تمدنی پیشرفته را خواهد داشت یا نه.

به‌طور خلاصه، پارادوکس فرمی گفتن می‌کند که اگر ستاره‌ها و سیاره‌هایی وجود دارند که می‌توانند میزبان حیات هوشمند باشند، چرا ما هیچ نشانه‌ای از آن‌ها در سراسر جهان مشاهده نمی‌کنیم؟

یکی از راه‌هایی متداولی که دانشمندان برای حل پارادوکس فرمی اراعه داده‌اند، ایده‌ای به نام «فیلتر بزرگ» است. رابین هانسون از دانشگاه جورج میسون می‌گوید از آنجایی که هیچ نشانه‌ای از تمدن‌های تکنولوژیک بیگانه دیده نمی‌بشود، باید مانعی عظیم در مسیر شکل‌گیری حیات یا تمدن وجود داشته باشد. این مانع، تمدن‌ها را از رسیدن به مرحله‌ی برخورداری از آثار مشاهده‌پذیر و بزرگ بر محیط که از روی زمین دیده خواهد شد، بازمی‌دارد.

تفسیر فیلتر بزرگ برای توجیه سکوت بزرگ پارادوکس فرمی می‌گوید شمار Npq-ها چندان زیاد نیست؛ چون هرچند تعداد سیاره‌های بالقوه‌ی زیست‌پذیر (N) زیاد است، گمان پیدایش حیات هوشمند (p) و سپس گمان رسیدن آن به ابرتمدن تکنولوژیک (q) زیاد پایین است. سوال مهم اینجاست: چرا؟ آیا خود پیدایش حیات دشوار است؟ یا گذار به حیات چندسلولی؟ یا موجودات پیچیده؟ یا هوش؟ یا این که تمدن‌های هوشمند پیش از برقراری تماس نابود خواهد شد؛ در تاثییر جنگ، فیزیک ناشناخته یا حتی هوش مصنوعی؟ چه مانع سختی و چه «فیلتر بزرگی» جلوی ما را گرفته است؟

آنچه حیات مریخی در رابطه کیهان به ما خواهد او گفت، به شدت به نوع حیاتی که اشکار می‌کنیم بستگی دارد. اگر زندگی مریخی به زمین مرتبط باشد، می‌تواند پشتیبان ایده‌ی «پان‌اسپرمیا» (انتقال حیات از سیاره‌ای به سیاره دیگر) باشد و نشان دهد زمین و مریخ بخشی از یک زیست‌سپهر مشترک می باشند. اما اگر حیات مریخی منشأیی جدا گانه داشته باشد، به‌‌طور قوی مشخص می کند که حیات در کیهان اتفاق‌ای رایج است. هر دو نتیجه، اتفاقی انقلابی در دانش بشر خواهد می بود.

اگر حیات مریخ به زمین مربوط باشد، مشخص می کند که جابه‌جایی پایدار میکروب‌ها درون منظومه شمسی مقدور است؛ اما چیز بسیاری درمورد‌ی وجود حیات در کل کیهان به ما نمی‌گوید. در روبه رو، اگر حیات مریخی جدا گانه باشد، فهمیدن ما از «فیلتر بزرگ» تحول می‌کند. برای مثالً اگر تنها تک‌سلولی باشد، می‌توان نتیجه گرفت که مانع سخت به گمان زیادً در گذار به حیات چندسلولی یا مرحله های بعدی است. نیک باستروم، فیلسوف معروف سوئدی باور دارد که بازدید سطح پیچیدگی حیات مریخی می‌تواند نشان دهد «فیلتر» کجای مسیر قرار دارد.

باستروم هشدار می‌دهد که بدترین حالت، کشف موجودات مهره‌دار روی مریخ است؛ چون در آن صورت، «فیلتر بزرگ» تا این مدت در آینده‌ی ما و به گمان زیادً به معنی نابودی تمدن انسانی است. به حرف های‌ی او، این چنین خبری «بدترین تیتر تاریخ روزنامه‌ها» خواهد می بود.

تا آن زمان، باید چشم به راه تحلیل‌های زیاد تر روی نشانه‌های زیستی مریخ ماند. هرچند فلسفی، اما تحقیقات آماری نیز به نتایج شبیهی با ایده‌ی فیلتر بزرگ رسیده‌اند. برای حال حاضر، امید و نگرانی هم‌زمان وجود دارد: یا در آینده‌ی نزدیک، ناظر انقلاب در درکمان از کیهان خواهیم می بود، یا سرنخی درمورد‌ی جایگاه خود در مسیر تمدن اشکار می‌کنیم.